تشخیص و درمان اختلالات یادگیری تست هوش

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

سبک و اصول تربیتی سازنده فرزندان

آنچه دراین بخش مرور می کنیم

برای کودك کدامیک از روشهاي زیر مؤثرتر است؟ « فریاد زدن و سرو صدا به راه انداختن » -1 به نظر شما در کنترل .« این قدر سرو صدا نکن » الف) محکم به او بگوییم« بچه خوبی باش وگرنه از دیدن تلویزیون محروم میشوي » ب) با آرامش به او بگوییم

ج) عصبانی شویم و محکم با او برخورد کنیم تا دیگر این رفتار را تکرار نکند.

د) این رفتار او را نادیده بگیریم و به درخواست کودك اهمیت ندهیم.

-2 سارا 4 ساله و برادرش 7 ساله بر سردیدن برنامه مورد علاقه خود از تلویزیون با هم مشاجره شدید دارند در این مورد بهتر است

مادر چه کاري انجام دهد؟

الف) دخالتی در بحث آنها نکند و بگذارد خودشان مشکل را حل کنند.

ب) به دلیل کوچکتر بودن سارا حق دیدن تلویزیون را به او بدهد.

ج) به دلیل مشاجره بچهها براي مدت مشخصی تلویزیون را خاموش کرده و دلیل آن را براي بچهها تبیین دهد.

د) به هیچکدام حق انتخاب برنامه را نداده و خودش برنامه مورد علاقهاش را تماشا کند.

-3 به نظر شما کدامیک از عوامل زیر در تقویت رفتار نامطلوب کودك مؤثر است؟

الف) استفاده کردن از دستورات مثبت به جاي دستورات منفی.

ب) فرستادن کودك به اتاق خلوت در مدت زمانی که متناسب با سن اوست.

ج) نادیده گرفتن برخی رفتارهاي منفی یا بکار بردن کلمات زشت.

د) چشم پوشی کردن از برخی از قوانین تربیتی در خانه، بسته به موقعیتها و زمانهاي مختلف.

1- آماده كردن يك محيط امن و مورد علاقه

بعلت اينكه حوادث خانگي يكي از علل آسيب در كودكان خردسال است، داشتن محيطی امن بدين معني كه كودك بتواند ضمن جست و جو، بازي و سرگرمي از آسيب‌ديدگي مصون باشد، ضروری بنظر می‌رسد. خانه‌اي پر از اشياء جالب براي كودك مانند وسايل آشپزخانه، كنجكاوي كودك و رشد زباني و قواي هوش او را تحريك خواهد كرد و او را سرگرم و فعال نگه داشته و احتمال بدرفتاري او را كاهش مي‌دهد. كودكان نياز به نظارت مناسب دارند بدين معني كه بدانيد كودك كجاست و چه كاري انجام مي‌دهد (نظارت غير مستقيم)

2- ايجاد محيط سازنده براي يادگيري

والدين لازم است در دسترس كودكان باشند. اين بدان معني نيست كه هميشه با كودك خود باشيد بلكه منظور آن است كه در هنگامي كه كودك به كمك يا مراقبت نياز دارد در دسترس او باشيد. در حقيقت كيفيت زمان مهم است نه مدت زمان بودن با كودك.

3- استفاده از انضباط قاطعانه

این به معني ثبات در رفتار با كودک است، يعني به يك رفتار كودك در زمان‌ها و مكان‌هاي مختلف واكنش يكسان نشان دهيم. هنگام بدرفتاري كودك، وقتي والدين از انضباط قاطعانه استفاده كنند، كودكان مي‌آموزند مسئوليت رفتار خود را بپذيرند، از نيازهاي ديگران آگاه شوند و كنترل برخويش را افزايش دهند.

4- مراقبت از خود به عنوان پدر يا مادر

وقتي نيازهاي شخصي شما مانند ارتباط صميمانه، همراهي، تفريح و ... برآورده شود پدر يا مادر بودن آسان‌تر مي‌گردد. اين به اين معني نيست كه كودك بر زندگي شما تسلط داشته باشد. اگر نيازهاي شخصي شما به عنوان يك بزرگسال برآورده شود جسور بودن، ثبات داشتن و در دسترس كودكان بودن براي شما آسان‌تر مي‌شود.

5- مديريت رفتار نامطلوب

همه‌ی كودكان لازم است ياد بگيرند كه حدود و قوانين را بپذيرند و ناكامي خود را هنگامي كه به خواسته‌هاي خود نمي‌رسند كنترل كنند. مديريت اين موفقيت‌ها براي والدين ممكن است پردردسر باشد، اما روش‌هاي مثبت و مؤثري وجود دارد كه به كودكان كمك مي‌كند كنترل بر خويش (خويشتن داري) را ياد بگيرند. هنگامي كه والدین با بدرفتاری کودکان مواجه می شوند اگر بلافاصله بعداز رفتارنامطلوب برخورد قاطع مناسب ومداوم از خودنشان دهند انها كنترل بر خود را مي‌آموزند.

روش‌هاي مختلف براي اداره مشكلات رفتاري كودكان

الف - قوانين اساسی و واضح را وضع كنيد

كودكان نياز به تعيين حدود دارند تا بدانند كه از آن‌ها چه انتظاري دارند و چگونه بايد رفتار كنند. چند قانون اصلي براي خانه (4 يا 5 قانون) مي‌تواند كمك كننده باشد. قوانين بايد به كودكان بگويند چه كاري انجام دهند نه اينكه چه كاري انجام ندهند.

براي مثال: در خانه آرام راه برو!

قوانين اگر ساده باشند، انجام آنها راحت باشد و بتوان پيامدي براي آن در نظر گرفت خيلي نتيجه‌ی بهتري خواهد داشت. سعي كنيد كودك را در تصميم‌گيري براي قوانين خانواده شركت دهيد.

شما مي‌توانيد يك جلسه‌ی خانوادگي داشته باشيد و در مورد برخي قوانين با خانواده‌ی خود تصميم‌گيري كنيد.

درزمان وضع قانون بایدبه نکات زیر توجه کرد:

1- در ابتدا براي شروع کار، تعداد كمي قانون در نظر بگيرید.

2- اطاعت از قوانين بايد آسان باشد.

3- قوانين بايد بصورت مثبت بيان شود.

4- قوانين بايد ساده باشد.

5- قوانين بايد قابل تقويت شدن باشند .

اگر هيچ كس در خانه قوانين را رعايت نمي‌كند انتظار نداشته باشيد كه كودك شما اين كار را انجام دهد.

ب- از بحث مستقيم براي بر‌خورد با قانون شكني استفاده كنيد

بهترين مورد بحث مستقيم هنگامي است كه كودك گاه گاهي يكي از قوانين اساسي خانه را فراموش مي‌كند. اين كار شامل جلب توجه به كودك، گفتن مشكل به كودك، تبیین مختصر كه چرا این یک مشكل است و توضيح يا درخواست از كودك براي انجام يك رفتار مناسب است و سپس رفتار مناسب بايد تمرين شود.

براي مثال: مريم تو داري در خانه مي‌دوي، ممكن است چيزي را بشكني، قانون ما در مورد راه رفتن در خانه چيست؟ حالا به من روش صحيح راه رفتن در خانه را نشان بده، برگرد به طرف در و دوباره شروع کار كن!

براي اينكه بحث مستقيم را مؤثرتر كنيد كودك را وادار كنيد كه رفتار صحيح را دوباره تمرين كند.

ج- ناديده گرفتن

براي مواجهه با مشكلات رفتاري استفاده مي‌شود. براي كودكان 7-1 سال ناديده گرفتن به معني توجه نكردن عمدي به كودك، به هنگام بروز مشكلات رفتاري كوچك است مانند گريه كردن، گفتن كلمات زشت و ...... هنگامي كه يك رفتار را ناديده مي‌گيريد به كودك نگاه نكنيد و با او صحبت نكنيد. كودك ممكن است در ابتدا شلوغ كند و سعي در جلب توجه شما داشته باشد، در صورت لزوم روي خود را برگردانيد و دور شويد، سعي كنيد آرام باشيد، در صورت نياز چند نفس آرام و عميق بكشيد.

ناديده گرفتن را تا زماني كه مشكل رفتاري ادامه دارد ادامه دهيد و هر زماني كه كودك مشكل رفتاري را متوقف كرد او را تحسين كنيد و مشكلات جدي‌تر مثل آسيب رساندن به ديگران یا تخريب اشياء را ناديده نگيريد.

د- دستور دادن

اغلب مشاهده مي‌شود والدين دستوراتي به كودكان خود مي‌دهند كه به راحتي نمي‌توانند آنها را انجام دهند. دستوراتي كه مؤثر واقع نمي‌شود داراي يكي از اين خصوصيات هستند:

1- دستورات زنجيره‌اي:

در دستورات زنجيره‌اي چندين دستور در يك زمان به كودك داده مي‌شود (مثال: لباست را بپوش، دندانهايت را مسواك بزن، موهايت راشانه كن، و بيا صبحانه بخور)، در حالي كه كودك هنوز توانايي به خاطر سپردن همه‌ی آن‌ها را ندارد. پس بهتر است دستورات به بخش‌هاي كوچكتري تقسيم شود و هر بخش را به تنهايي و جداگانه از كودك بخواهيد انجام دهد.

2- دستورات مبهم:

دستوراتي كه واضح نيستند. مثلاً بچه‌ی خوبي باش. در واقع كودك ممكن است نداند كه واقعاً چه چيزي از او خواسته مي‌شود. بهتر است مثلاً به كودك گفته شود: اسباب‌بازي‌هايت را با برادرت مشترك استفاده كن.

3- دستورات سؤالي‌:

در اين گونه دستورات از كودك پرسيده مي‌شود كه آيا اين كار را انجام مي‌دهد؟ و در واقع مستقيماً به او دستور انجام كاري داده نمي‌شود. مثال: آيا دوست داري كه الان اتاقت را تميز كني؟ در اين مورد كودك لجباز به سادگي مي‌تواند بگويد نه.

4- دستوراتي كه به دنبالش دليل و منطق آورده مي‌شود:

مثال: اسباب‌بازي‌ها را بردار، چون مادر بزرگت اينجا مي‌آيد و تو مي‌داني كه او خانه‌ی تميز را دوست دارد! مشكل در اينجا اين است كه كودك ممكن است دستور اصلي را فراموش كند. با پرهيز از اين نوع دستورات و رعايت اصول زير مي‌توان انتظار داشت كه كودك دستورات شما را با احتمال بيشتري انجام دهد:

برای این که دستوری که به کودک می دهید موثرباشد به نکات زیر باید توجه کرد:

- توجه كودك را به خود جلب كرده و قبل از دادن دستور، با او تماس چشمي برقرار كنيد.

- با صداي محكم و قاطع با كودك صحبت كنيد، البته صدايتان بلند و خشن نباشد.

- دستوری به كودك بدهيد كه خاص و ساده باشد.

- از ژست‌های فيزيكي بطور مناسب استفاده كنيد (مثلاً به جايي كه بايد اسباب‌بازي را بگذارد اشاره كنيد).

- از دستورات مثبت به جاي دستورات منفي استفاده كنيد.

- وقتی ازدستور اطاعت کرد به او پاداش بدهید.

- بهتر است از دستورات ساده‌تري كه مطمئن هستيد مي‌تواند انجام دهد شروع کار كنيد.

ه- دستورات خود را با پيامدهاي منطقي تقويت كنيد

پيامدهاي منطقي براي مشكلات رفتاري خفيف كه خيلي زياد رخ نمي‌دهند، براي كودكان 12-2 ساله قابل استفاده است. اگر كودك از يك قانون یا يك دستور داخلي پيروي نمي‌كند پيامدي را انتخاب كنيد كه مناسب آن موقعيت باشد. در صورت امكان يك فعاليت يا اسباب‌بازي را كه محور مشكل است برداريد (براي مدت 30- 5 دقیقه). پيامدهاي منطقي در صورت كوتاه بودن بهتر عمل مي‌كنند.

مثال: هنگامي كه سارا و نگار در حين بازي سر يك اسباب‌بازي دعوا مي‌كنند تا وقتي كه دعواي آنها خطري براي آنها در بر ندارد مادر هیچ دخالتي نمي‌كند، اما هنگامي كه شروع کار به پرت كردن اسباب‌بازي‌ها به سمت هم مي‌كنند مادر هم اسباب‌بازي‌ها را از هر دوي آنها مي‌گيرد و مي‌گويد براي 15 دقيقه اجازه ندارند با اسباب‌بازي‌ها بازي كنند.

هنگامي كه مشكلي رخ مي‌دهد مراحل زير را دنبال كنيد

1- رفتار نامطلوب كودك را قطع كنيد

با كودك بحث يا مشاجره نكنيد. توضيح دهيد چرا اسباب‌بازي را بر مي‌داريد و يا فعاليت را قطع مي‌كنيد (مثال: چون شما هنوز در مورد تلويزيون مشاجره مي‌كنيد تلويزيون براي 10 دقيقه خاموش مي‌‌شود).

2- فعاليت يا وسيله‌ی گرفته شده را باز گردانيد

به ياد داشته باشيد كه به توافق پايبند باشيد. وقتي زمان تمام مي‌شود، فعاليت را بازگردانيد، به طوري كه كه كودك بتواند رفتار مناسب را تمرين كند (به عنوان مثال: در مورد بالا بعد از 10 دقيقه تلويزيون را روشن مي‌كنيم تا بچه‌ها تمرين كنند كه بدون بحث و مشاجره با هم تلويزيون نگاه كنند). سعي كنيد با كمك كردن به كودك از اتفاق مجدد چنين چيزهايي جلوگيري كنيد.

3- در صورت لزوم از پيامد ديگري استفاده كنيد

اگر بعد از بازگرداندن آن فعاليت به كودك، مشكل دوباره پيش آمد، فعاليت را به مدت طولاني‌تري (مثل بقيه‌ی روز) برداريد و يا از زمان خلوت استفاده كنيد. وقتي كودك در زمان خلوت است به او توجهي نكنيد. او در اين زمان بايد ساكت باشد نه اين كه صحبت كند يا توجه ديگران را به خود جلب كند. وقتي كودك در زمان تعيين شده ساكت ماند، مي‌تواند مجدد به فعاليت قبلي برگردد.

زمان خلوت معمولاً در همان اتاقي كه مشكل رخ داده، می‌باشد. براي كودكان تا 18ماه تخت خواب يا جايگاه بازي كودك مي‌تواند به عنوان محل ساكت استفاده شود. كودكان بزرگ‌تر مي‌توانند روي زمين يا صندلي بنشينند. دوره اي كوتاه در زمان خلوت مؤثرتر از دوره‌اي طولاني مي‌باشد. براي كودكان 2 ساله يك دقيقه براي كودكان 10-5 ساله حداكثر 5 دقيقه قابل استفاده است.

مهم است كه كودك قبل از استفاده از زمان خلوت بداند چه انتظاري از او داريد. براي كودك در يك زمان مناسب توضيح دهيد كه چه رفتارهاي خاصي زمان خلوت بدنبال خواهد داشت.

4- به كودك آنچه را بايد انجام دهد بگوييد

وقتي مشكل رفتاري رخ مي‌دهد، سريع عمل كنيد. به كودك خود نزديك شويد. توجه او را جلب كنيد و به او آنچه را كه بايد انجام دهد بگوييد (مثال: علی همين الان دست از هل دادن خواهرت بردار و با او بازي كن!). اگر مشكل رفتاري متوقف شد، كودك را براي انجام آن چه كه از او خواسته‌ايد تحسين كنيد.

5- دستورات خود را با زمان خلوت تقويت كنيد

اگر مشكل رفتاري ادامه پيدا كرد يا در طول ساعت بعد مجدداً تكرار شد، به كودك آن چه را كه اشتباه انجام داده است بگوييد (تو دست از هل دادن خواهرت برنداشتي) و پيامد آن (پس حالا به زمان خلوت برو). آرام و قاطع باشيد، در صورت لزوم (اگر كودك خودش نمي‌رود) خودتان او را به زمان خلوت ببريد. اعتراضات او را ناديده بگيريد و بحث و مشاجره نكنيد.

6- به كودك قوانين را يادآوري كنيد

همان طور كه كودك را در زمان خلوت قرار مي‌دهيد به او ياد‌آوري كنيد كه اگر براي مدت تعيين شده ساكت بماند مي‌تواند به فعاليت قبلي‌اش باز گردد. اگر كودك در زمان خلوت آرام نمي‌نشيند از زمان محروميت (زمان محرومیت یعنی: متوقف كردن فعاليت‌هاي كودك براي چند دقيقه مانند: خاموش كردن تلويزيون هنگام مشاجره‌ی كودكان بر سر نگاه كردن برنامه خاص) استفاده نماييد.

وقتي زمان خلوت تمام شد، مبحث را يادآوري نكنيد. كودك را تشويق كنيد كه كاري انجام دهد يا به فعاليت قبلي‌اش برگردد (بازي). بعد از زمان خلوت، كودك را براي انجام رفتار مطلوبش تحسين كنيد. اگر مشكل رفتاري مجدد رخ دهد، لازم است زمان خلوت را تكرار كنيد.

7- استفاده از اتاق خلوت (اخراج) براي مواجهه با رفتارهاي نامطلوب شديد (10-2سال)

استفاده از اتاق خلوت يك شيوه‌ی مثبت براي كنترل رفتارهاي نامطلوب كودك است (برخلاف فرياد زدن، تهديد كردن، يا كتك زدن كه نه تنها كارآیي مناسب را ندارند، بلكه آسيب رسان نيز هستند). اين روش هنگامي كه به طور صحيح استفاده شود، مي تواند روش بسيار مؤثري براي كمك به كودكان در يادگيري كنترل بر رفتار خود و بروز رفتارهاي مطلوب باشد. در زمان استفاده از اتاق خلوت لازم است آرام باشيد. اگر عصباني شويد احتمال دارد كنترل خود را از دست بدهيد و به كودك آسيب برسانيد (اتاق خلوت اتاقي است كه دور از بقيه قرار دارد. درب اتاق را باز بگذاريد اگر كه كودك در اتاق نماند، ممكن است لازم باشد آن را ببنديد).

اتاق خلوت اين فرصت را به همه مي‌دهد كه آرام باشند. شما مي‌توانيد از اتاق خلوت زماني استفاده كنيد كه كودك در زمان خلوت نمي‌ماند و يا به عنوان نتيجه‌ی پرخاشگري‌هاي كودك و يا رفتارهاي نامناسب جدي مثل آسيب به ديگران استفاده كنيد.

اگر اتاق خواب كودك پر از اسباب‌بازي و ساير چيزهاي مورد علاقه‌ی كودك است، شما ممكن است مجبور شويد اتاق ديگري را به عنوان اتاق خلوت در نظر بگيريد. اتاق خلوت بايد اتاقي باشد كه مورد علاقه‌ی كودك نباشد، ولي نور و تهويه‌ی مناسب داشته باشد و وسايل خطرناك در آن اتاق نباشد.

مثال:

سارا: علي برو گمشو!
مادر: سارا قبلاً به تو گفته بودم در صورت بكار بردن كلمات زشت تنبيه مي‌شوي! حالا بايد 5 دقيقه روي صندلي توي راهرو بنشيني!
سارا: نخير دوست ندارم، علي من را اذيت كرد، حقش بود به او اينطوري بگويم!
مادر دست سارا را گرفت و او را به سمت صندلي كشيد. سارا آغاز به فرياد كشيدن كرد.
مادر: سارا اگر 5 دقيقه اينجا ننشستي، مجبورم تو را توي اتاق بگذارم!
سارا آرام نشد. مادر دست او را گرفت و در حالی كه او را به سمت اتاق مي‌برد گفت: زمان تو از وقتي ابتدا مي‌شود كه ساكت دراتاق بماني!
سارا بعد از كمي گريه آرام گرفت و مادر زمان را نگاه كرد. بعد از 5 دقيقه گفت: سارا مي‌تواني از اتاق خارج شوي!

مهارت تشويق رفتار مطلوب در كودكان

الف: تشويق كلامي كودكان همراه با توصيف رفتاري

تمام كودكان و بزرگسالان دوست دارند كه از آنها تعريف شود. تحسين كردن ممكن است فقط تأیيد كلامي شما باشد (چه دختر خوبي!)، يا تحسين همراه با توصيف رفتار مطلوب (من واقعاً از اين كه بعد از اتمام بازي لوازم خود را مرتب كردي خوشحالم!) از بيان صحبت‌هايي كه مشكل رفتاري ايجاد مي‌كند پرهيز كنيد (خيلي خوب است كه مي‌بينم شما دو تا به نوبت بازي مي‌كنيد و دعوا نمي‌كنيد!).

ب : نشان دادن توجهات غير كلامي

راه‌هاي بسياري براي نشان دادن توجه وجود دارد. يك لبخند،‌ چشمك، بغل كردن و .... و انواع مختلف توجه كه كودكان از آن لذت مي‌برند و مي‌توانند براي تشويق رفتاري كه دوست داريد استفاده شوند. اين اعمال به كودك نشان مي‌دهد كه چقدر از رفتار او خوشحال هستيد.

ج: فراهم كردن فعاليت‌هاي لذتبخش براي كودك

فراهم آوردن فعاليت‌هاي جالب و سرگرم كننده براي كودكان، آنان را به مستقل بازي كردن تشويق مي‌كند. اسباب‌بازي‌ها و فعاليت‌ها براي جالب بودن نيازي نيست كه گران باشند.

آموزش رفتارها و مهارت‌های تازه به کودکان

الف: مشخص كردن اهداف متناسب با مرحله‌ی رشد كودك

قبل از اينكه مهارتي را به كودك خود بياموزيد، از توانايي او براي انجام آن فعاليت اطمينان حاصل كنيد. از روند رشد طبيعي كودكان آگاه شويد و مطابق آن، اهداف خود را تنظيم نماييد.

ب: الگوي خوبي باشيد

‌همه‌ی ما از طريق ديدن ياد مي‌گيريم، ‌براي تشويق كودك به انجام رفتارهاي جديد،‌ به او اجازه دهيد كه شما را تماشا كند. آنچه را كه انجام مي‌دهيد توصيف كنيد و به كودك اجازه دهيد از عمل شما تقليد كند.

ج: فراهم نمودن محيط براي آموزش يك رفتار يا مهارت

براي آموزش يك مهارت از قبل برنامه‌ريزي كنيد و محيط را از جهت ايمن بودن،‌ سرگرم كننده بودن و امكانات لازم براي يادگيري آماده كنید.

د: استفاده از آموزش‌هاي اتفاقي وقتي كودكان براي گرفتن شرحات، ‌كمك يا توجه نزد شما مي‌آيند، آن‌ها معمولاً با انگيزه و آماده‌ی يادگيري هستند. شما در موقعيتي هستيد كه مي‌توانيد چيز جديدي را به كودك خود آموزش دهيد. اين كار آموزش اتفاقي خوانده مي‌شود.

سوالات متداول